دوخت درخت با سرمه

دوختن درخت و پرکردن تنه درخت به طور کلی به شیوه های گوناگون قابل اجرا می باشد. از میان شیوه های متعدد موجود برای سوزندوزی تنه دوخت، دوخت آجرچین و دوخت حصیری نیز انتخاب های مناسبی برای اجرای سوزن دوزی می باشند. به این ترتیب که ابتدا خطوط بیرونی طرح را به کمک سرمه ساده و با استفاده از دوخت خطی؛ می دوزیم و سپس دوخت آجر چین یا دوخت حصیری فشرده را در کنار این خط دوخته شده ، به صورت مورب و با جهت اجرای دوخت  ها به سمت زمین، تکنیک دوخت آجر چین یا حصیری فشرده را ؛ اجرا می کنیم. سرمه مورد استفاده برای پر کردن تنه درخت می تواند سرمه تراش و یا سرمه طرح فرانسه و یا ادغامی از این دو نوع سرمه باشد تا حالت سایه روشن بیابد.

دوخت آجر چین، دوخت درخت با سرمه، فاطمه آل ابراهیمی

 نکته مهم و قابل توجه در دوخت تنه درخت با سرمه، رعایت جهت های دوخت در تنه و شاخه های بزرگ و کوچک می باشد.

دوخت آجر چین، دوخت درخت با سرمه، فاطمه آل ابراهیمی

از میان دو روش گفته شده ، در صورتیکه بخواهیم تنه درخت برجسته شود؛ دوخت آجر چین مناسب تر می باشد. در این بخش نمونه زیبایی از دوخت یک درخت را با سرمه دوزی می بینید که توسط خانم فاطمه آل ابراهیمی در کنار تابلوی مرصع دوزی شده طرح طاوس؛ دوخته شده است. همانطور که در تصاویر نیز می بینید، خانم فاطمه آل ابراهیمی ابتدا دور تادور خطوط اصلی درخت را با سرمه ساده و تکنیک خطی دوخته و برای پرکردن تنه درخت شیوه آجرچین به صورت برجسته را مورد استفاده قرار داده است.

دوخت آجر چین، دوخت درخت با سرمه، فاطمه آل ابراهیمی دوخت آجر چین، دوخت درخت با سرمه، فاطمه آل ابراهیمی

شبکه دوزی

دوخت ژور دوزی به همراه شبکه دوزی ها و برودری ها دنیای بسیار لطیف و زیبایی دارد که هر سوزندوز علاقه مندی را به خود جلب می نماید. شبکه ها دنیای خاص خودشان را دارند و مانند پولک و منجوق، یا سرمه نیستند. دارای راز و رمز بیشتری هستند و آنگونه تمام ذهن سوزندوز را به خویش می گیرند که نمی تواند به چیز دیگری بیندیشد.

در واقع شبکه دوزی ها نوع پیشرفته تری از ژور دوزی می باشند . به این صورت که نخ کشی هم در تار و هم در پود پارچه حاصل می شود و اجرای دوخت در میان شبکه های بوجود آمده ، انجام می شود . در شبکه دوزی پارچه باید همانند ژور دوزی؛ دارای تار و پود منظم و قابل شمارش باشد.

شبکه دوزی و ژور دوزی- سوزندوزی شب افروز

شبکه دوزی نیز کاربرد های متفاوتی دارد. گاهی اجرای شبکه در بخشی از اطراف یا میانه طرح ها اجرا می شود و گاهی هم به صورت مستقل و در قالب تولیدی مشخص ارائه می گردد.

در این قسمت تصاویری از دوخت شبکه دوزی را بر روی یک روسری می بینیدکه  در کارگاه سوزن دوزی شب افروز، اجرا شده است. دوخت شبکه تار عنکبوتی در چهار گوشه روسری و به صورت پلکانی در کنار ژور گره دار، آفرینشی بسیار زیبا و کاربردی از اجرای دوخت ژور و شبکه می باشد. دوخت ژور حاشیه  در دور تا دور روسری نیز بر زیبایی کار افزوده است.

شبکه دوزی و ژور دوزی- سوزندوزی شب افروز شبکه دوزی و ژور دوزی- سوزندوزی شب افروز

ژور دوزی

یکی از حرفه هایی که در زیر مجموعه سوزن دوزی سنتی ایران قرار دارد، حرفه ژور دوزی می باشد. حرفه ژور دوزی به همراه شبکه دوزی ها، در مازندران نیز قدمت زیادی دارد. از طرفی این حرفه به صورت های مختلف چه به صورت هنری و چه به صورت صنعتی و یا ادغامی از این دو کاربرد بسیار زیادی نیز می تواند داشته باشد. بر حسب نوع تولید و مصرف، نوع ژور و پهنای مرتبط با آن کاربردهای متفاوتی در تولیدهای متفاوت بر روی پارچه می یابد.

برای اجرای این دوخت باید پارچه را نخ کشی نمود . با در آوردن تار ، یا پود پارچه به اندازه دلخواه و متناسب با اندازه ژور ؛ فضای کار آماده میشود تا سوزن دوز بتواند بر روی آن دوخت دلخواه را ارائه نماید.  بنابراین، برای این دوخت پارچه مورد استفاده باید دارای تار و پود منظم باشد، تا بتوان نخ کشی را  روی آن انجام داد.  ژور دوزی نیز مانند دیگر انواع سوزندوزی ها کاربرد های متفاوتی دارد . از جمله این کاربردها استفاده از این دوخت در لبه روسری می باشد.

نمونه زیبایی از دوخت ژور دوزی را در این قسمت می بینید که در کارگاه سوزندوزی شب افروز ، در لبه یک روسری ؛ اجرا شده است. این دوخت  ژور ریشه یا حاشیه نام دارد و یکی از انواع دوخت های ژور دوزی می باشد که در لبه این روسری به صورت دوبل  دوخته شده است.

ژور دوزی - سوزندوزی شب افروز

دوخت آجرچین با سرمه

جهت اجرای دوخت آجرچین با سرمه، از بلندترین بخش طرح  و متناسب با جهت گیری آن؛ دوخت را شروع می کنیم . در ابتدا قطعه سرمه ای به طول ۸ الی ۱۰ میلیمتر بریده و از لبه کناری طرح ، در بخش و مسیر انتخاب شده روی قرار می دهیم و می دوزیم. سپس با فاصله یک سوزن قطعه سرمه دیگری را قرار داده و دوخت را ادامه می دهیم. بعد از دوخت ردیف اول و در ردیف های بعدی باید دقت نمایید تا هر قطعه سرمه در میان حد فاصل میان دو قطعه قبل قرار گیرد. قسمت های کناری باقیمانده نیز به وسیله قطعات کوچک تر پر می شود.

نمونه آموزشی دوخت آجر چین را در این قسمت می بینید که توسط خانم سلیله احمد پور بر روی پارچه ترمه و در آموزشگاه شب افروز؛ دوخته شده است.

دوخت آجرچین با سرمه- سلیله احمدپور

دوخت آجر چین با ملیله

برای دوخت آجر چین ، ابتدا ملیله ها را با فاصله اندکی از یکدیگر ؛ به صورت دانه دانه روی یک خط می دوزیم . سپس کمی پایین تر در فاصله میان هر دو ملیله یک ملیله دیگر می دوزیم  تا شبیه چیدن آجرها باشد. تکنیک دوخت آجرچین ، برای دوختن یک خط در دو ردیف و یا در چند ردیف بکار می رود.

نمونه ای آموزشی از دوخت آجر چین با ملیله را در این بخش می بینید که توسط خانم لیلا داور پور، از آموزشگاه شب افروز؛ اجرا شده است.خانم لیلا داور پور این نمونه آموزشی از دوخت آجر چین را در چند ردیف از یک خط، ملیله دوزی نموده است.

دوخت آجرچین با ملیله- لیلا داورپور

تکه دوزی مرصع، چهل تکه دوزی مرصع

گفتیم که امروزه به دلیل عدم استفاده از پولک هایی از جنس طلا و نقره، یا مروارید های اصلی، جواهرات، سنگ های فیروزه و عقیق و زمرد و… و حتی نخ گلابتون واقعی، همه گونه مواد اولیه تزیینی موجود در بازارهای فروش؛ مانند سرمه و پولک،ملیله و سنگهای شیشه ای و ….در مرصع دوزی بکار گرفته می شود.

 ولی کاربرد این مواد در برخی موارد علاوه بر هزینه بالا، باعث سنگین شدن پارچه در محل دوخت طرح و سوزن دوزی می شود. برای حذف این نکات دوخت مرصع دوزی دستخوش تغییر گردید . امروزه بیشتر دوخت مرصع دوزی را همراه با تکه دوزی یا اپلکه دوزی و چهل تکه دوزی استفاده می کنند. به این صورت که ابتدا بخش هایی از طرح  و یا تمام طرح، به کمک پارچه لمه، دیسکو و به طور کلی پارچه های زرق و برق دار، اپلکه دوزی می شود و آنگاه محل اتصال اپلکه به پارچه اصلی و نیز خطوطی از روی طرح بنا به دلخواه و سلیقه سوزن دوز و متناسب با نوع تولید و مصرف، طرح را با انواع مواد اولیه گفته شده؛ تزئین می نمایند. در این صورت یعنی کاربرد دو اصطلاح،اپلکه یا تکه دوزی به همراه مرصع دوزی؛اصطلاح تازه ای به نام تکه دوزی مرصع را به همراه خواهد داشت.

در این بخش نمونه آموزشی زیبایی از دوخت تکه دوزی مرصع را می بینید که توسط خانم مریم رفیعی، از آموزشگاه شب افروز ؛سوزن دوزی شده است.

تکه دوزی مرصع- مرصع دوزی، سرمه دوزی

در این بخش نمونه آموزشی زیبایی از دوخت چهل تکه دوزی مرصع را می بینید که توسط خانم مریم اسدی، از آموزشگاه شب افروز؛ سوزن دوزی شده است.
چهل تکه مرصع - مریم اسدی

سوزن دوزی و اشتغال خانگی،سوزن دوزی و اشتغال کارگاهی

سوزن دوزی و اشتغال می توانند دو مقوله تفکیک ناپذیر از یکدیگر باشند. ایجاد اشتغال در مسیر این رشته به سرمایه و تجهیزات کلانی نیاز ندارد و هر کس در هر جایی که تمایل به تولید داشته باشد می تواند تنها به کمک سوزن ، نخ و مقداری پارچه ، حتی با قطعه پارچه های بظاهر بی مصرف ، تولید گران بهایی بیافریند و ارزش افزوده بالایی را کسب نماید. تنوع دوخت و تکنیک، تنوع طرح و نقش از موارد بسیار مهم جهت جذب افراد مختلف برای تولید و مصرف می شود.

گلدوزی، ابریشم دوزی

علاقه مندان  حرفه های مختلف سوزن دوزی و دوخت های تزیینی می توانند با آموزش کاربردی، مهارت های لازم را در بخش های فنی و حرفه ای و یا صنایع دستی، کسب نمایند و به این ترتیب امکان اشتغال را با کمترین هزینه و یک ارزش افزوده خوب برای خودشان؛ فراهم نمایند.

اشتغال در بخشهای مختلف سوزندوزی می تواند به دو شکل اجرا شود:

الف- اشتغال خانگی

ب- اشتغال کارگاهی

در بخش اشتغال خانگی سوزن دوزی که تقریبا بسیاری از دارندگان کارت مهارت و کارت شناسایی صنایع دستی به آن مشغول می باشند، نیازی به اجرای تولید در فضای بیرون از خانه نیست. کارگاه در داخل خانه شکل یافته است. سوزن دوز در خانه خودش و کنار خانواده اش به تولید مشغول می باشد. یعنی در عین حال که به امور شخصی خودش مشغول است، تولیدش را هم انجام می دهد. این روش مزیت های بسیاری دارد. از جمله این مزیت ها می توان عدم نیاز به مکان خاصی برای تولید، کاهش هزینه های مکان تولید، مراقبت از خانواده، استفاده حداکثری از زمانی که در اختیاردارد،و….. نام برد.

DSCF2552

اشتغال کارگاهی سوزن دوزی فرایندی است که جهت استقلال و توسعه مکان تولید، مطرح میشود. زمانی که تولید محصولات سوزن دوزی شده افزایش می یابد، به جای وسیع تری احتیاج پیدا می کنیم، و مسایل تازه ای مانند خط تولید، طراحی محصول سوزن دوزی شده، انبار، بسته بندی، بازار و… و… مطرح می شود. الگوهای مصرف، ما را به سمت الگوهای تولید در ابعاد تازه تری می کشاند. تعدد تولید کننده مطرح میشود. در این زمان امکان اجرای سوزن دوزی دیگر در خانه میسر نمی باشد. فضای وسیع تری برای تولید و فروش مورد نیاز است و این اشتغال کارگاهی در بخش سوزن دوزی می باشد که می تواند با گسترده تر شدن کار و کارگاه نکته ها و موارد تازه تری را در بر گیرد.

DSCF2553

از طرفی نباید از خاطر برد که؛ سوزن دوزی یا دوخت های تزیینی غیر از طرح در دو بخش اشتغال خانگی و اشتغال کارگاهی، به عنوان یک هنر نیز میتواند بیانگر احساس، و خلاقیتهای فردی علاقه مندان و هنرجویان باشد.

هنری با هویت ایرانی- اسلامی و ماندگار که چون نگینی بر پهنه گیتی نام ایران و ایرانی رادر طول تاریخ جاودانه می سازد. پس بیایید تا با یادگیری حداقل یکی از رشته های سوزندوزی ، در جهت حفظ و احیاء این هنر اصیل ایرانی گام بردارید.

مرصع دوزی یا جواهر دوزی برجسته

گفتیم که مرصع  دوزی به نوعی از دوخت های سنتی ایران گفته می شود که در آن، از مواد تزیین کننده جهت جلوه دادن به طرح ، مانند انواع مروارید، انواع پولک، ملیله، منجوق، سنگ های اصلی چون فیروزه و عقیق و حتی جواهراتی چون طلا و نقره و در رنگ ها و شکلهای مختلف همراه با نخ هماهنگ از جنس طلا و نقره و گلابتون؛ مورد استفاده قرار می گیرد.

در مرصع دوزی یا جواهر دوزی برجسته همانطور که از نامش پیداست، بخش هایی از طرح بنا به دلخواه سوزن دوز و برای ایجاد جلوه بیشتر؛ برجسته و سپس مرصع دوزی روی بخش های برجسته انجام می شود.

نمونه آموزشی و ارزشمندی را در اینجا می بینید که توسط خانم فاطمه آل ابراهیمی، از آموزشگاه شب افروز؛ بر روی طرحی از طاوس در بخش تن، بال و پرها؛ به صورت « مرصع برجسته» سوزن دوزی شده است.

مرصع دوزی برجسته طاوس مرصع دوزی برجسته طاوسمرصع دوزی برجسته طاوس

مرصع دوزی یا جواهر دوزی

مرصع دوزی یا جواهر دوزی از جمله دوخت هایی است در آن از سرمه دوزی و پولک و منجوق دوزی، سنگ دوزی، مروارید دوزی و …… به همراه تکه دوزی، بهره گرفته می شود. مرصع دوزی را علاوه بر تکه دوزی یا اپلکه دوزی، همراه با چهل تکه دوزی نیز استفاده می کنند.

مرصع دوزی، جلوه دوزی، جواهر دوزی

 طور کلی مرصع  دوزی به نوعی از دوخت های سنتی ایران گفته می شود که در آن، از مواد تزیین کننده جهت جلوه دادن به طرح ، مانند انواع مروارید، انواع پولک، ملیله، منجوق، سنگ های اصلی چون فیروزه و عقیق و حتی جواهراتی چون طلا و نقره و در رنگ ها و شکلهای مختلف همراه با نخ هماهنگ از جنس طلا و نقره و گلابتون؛ مورد استفاده قرار می گیرد. که البته در صورت استفاده از این مواد اولیه به آن جواهر دوزی نیز می گویند.

مرصع دوزی، جلوه دوزی، جواهر دوزی

با مروری به گذشته سوزن دوزی به خوبی مشاهده می کنید که بیشترین کاربرد این دوخت در گذشته، برای ویژه ساختن و تفکیک لباس در طبقه های مختلف اجتماعی مانند طبقه اشراف و اعیان و درباریان می باشد . و از اینجاست که اصطلاح درباری دوزی دوزی یا جواهر دوزی درباری، شکل می یابد و اصطلاحات دیگری همچون قاجاری یا قجری دوزی، صفوی دوزی و …. شامل می شود.

مرصع دوزی، جلوه دوزی، جواهر دوزی

امروزه به دلیل عدم استفاده از پولک هایی از جنس طلا و نقره، یا مروارید های اصلی، جواهرات، سنگ های فیروزه و عقیق و زمرد و… و حتی نخ گلابتون واقعی؛ همه گونه مواد اولیه تزیینی موجود در بازارهای فروش مانند سرمه و پولک،ملیله و سنگهای شیشه ای و ….در مرصع دوزی بکار گرفته می شود و البته لازم به توضیح است که مصرف،رنگ و انتخاب نوع دوخت به سوزن دوز و سلیقه‌اش بر میگردد. برخی از سوزن دوزها به دلیل جلوه ویژه ای که استفاده از این مواد بر روی طرح ایجاد می کند، این دوخت را جلوه دوزی نیز؛ می نامند.

مرصع دوزی، جلوه دوزی، جواهر دوزی

نمونه آموزشی بسیار زیبایی از مرصع دوزی را در این قسمت می بینید که بر روی طرحی از طاوس و توسط خانم فاطمه آل ابراهیمی، از آموزشگاه شب افروز؛ دوخته شده است.

 مرصع دوزی، جلوه دوزی، جواهر دوزی

تکه دوزی یا اپلکه دوزی

یکی از دوخت های بسیار پر کاربرد در سوزن دوزی، دوخت تکه دوزی یا اپلکه دوزی می باشد. این دوخت برای بسیاری از طرح ها و مناسبت ها و نیز بسیاری از افراد در طیف های مختلف اجتماعی، می تواند کاربرد داشته باشد. تکه دوزی طرح هایی شامل گل ها و حیوانات از جمله طرح های بسیار پر کاربرد، در این حرفه می باشد.

تکه دوزی گل

برای اجرای تکه دوزی ابتدا قسمت های مختلف طرح را به صورت تفکیک شده از هر تکه بر روی رنگ مناسب و دلخواه می کشیم . سپس طرح اصلی را بر زمینه پارچه و با جاگذاری مناسب منتقل می نماییم. تکه های رنگی را بر روی قسمت اصلی طرح قرار داده و با دوختهای مناسب محکم می کنیم. و پس از آن دور تا دور قسمتهای مختلف را با توجه به رنگ هر پارچه کردونه می کنیم.

در تکه دوزی رنگ پارچه زمینه و رنگ تکه ها کاملا دلخواه و بسته به سلیقه سوزن دوز و مشتری متفاوت می باشد . در این قسمت، تکه دوزی بسیار زیبا از طرح یک فیل را می بینید. تکه دوزی این فیل در دو رنگ از تکه دوزی و بر دو رنگ زمینه پارچه، در کارگاه سوزن دوزی شب افروز؛ اجرا شده است.

تکه دوزی حیوانات تکه دوزی حیوانات