سه کاربرد مهم در دوخت حصیری فشرده با سرمه

دوخت حصیری فشرده در سرمه دوزی کاربرد های بسیار خوبی را دارا می باشد. در این قسمت به ۳ کاربرد بسیار مهم و مفید این دوخت اشاره می کنیم:

  • اولین و شاید مهم ترینکاربرد این دوخت می تواند برای پر کردن گل های بزرگ تر در سرمه دوزی باشد.

دوخت حصیری فشرده برای گل- فاطمه آل ابراهیمیدوخت حصیری فشرده برای گل- زیور مهدی نژاد

  • دومین کاربرد این دوخت برای پر نمودن درون بته جقه و برگ های اطراف بته جقه ، و بخش هایی از طرح که گسترده تر؛ می باشد.

دوخت حصیری فشرده برای جقه- زیور مهدی نژاد

  • سومین کاربرد این دوخت برای پر نمودن فاصله های خالی میان خطوط بته جقه، در سرمه دوزی می باشد.

دوخت حصیری فشرده برای فاصله خطوط جقه- فاطمه آل ابراهیمی

تصاویر نمونه های آموزشی دوخته شده در این قسمت توسط خانم زیور مهدی نژاد و خانم فاطمه آل ابراهیمی، از آموزشگاه شب افروز می باشد.

 

استفاده از سایه روشن در مرصع دوزی

در صورت استفاده از تکه دوزی مرصع ، استفاده از سایه روشن می تواند در میان تکه های پارچه تشکیل دهنده طرح در تکه دوزی؛ کاربرد پیدا کند. یعنی در صورت استفاده از رنگ سبز برای برگ ها، می توان از چند رنگ سبز هماهنگ برای طرح، استفاده نمود . علاوه بر آن می توان مواد مصرفی روی طرح از رنگهای هماهنگ و سایه روشن انتخاب و مصرف نمود تا جلوه بیشتری را در ذهن بیننده، بیافریند.

نمونه آموزشی زیبایی از کاربرد سایه روشن در انتخاب پارچه و مواد مصرفی جهت دوخت انگور را، در اینجا می بینید که توسط خانم مریم رفیعی، از آموزشگاه شب افروز؛ دوخته شده است.

سایه روشن درمرصع دوزی ،مریم رفیعی

کتیـبـــــــه دوزی با سرمه

کتیبه دوزی عبارتست از نوشته‌‌ای که بر سر در ورودی یا دیوار کاخ ها و مساجد و اماکن متبرکه یا بر بدنه کوه با انواع خط شکل گیرد  و آذین بیند.

در هنرسوزن دوزی دوخت کتیبه به دوختی اطلاق می شود که در آن طرح‌هایی از آیات قرآن و اسماء خداوند و ائمه اطهار و اشعار به شیوه های مختلف با خط دوخته شوند. مواد اولیه مورد استفاده در دوخت کتیبه سرمه و مروارید، پولک و منجوق، سنگ، ملیله ، گلابتون و نقده می باشد.

برای برجسته نمودن نوشته ها در کتیبه دوزی از پشم شیشه در زیر کار استفاده می شود و علاوه بر آن دوخت کتببه غیر از مواد گفته شده ؛ با انواع نخ و همراه با دوخت ژور؛ نیز قابل اجرا می باشد.

در این بخش نمونه آموزشی بسیار زیبایی از دوخت کتیبه با سرمه را می بینید.  این نمونه آموزشی زیبا با سرمه و به صورت برجسته توسط خانم سلیله احمد پور، از آموزشگاه شب افروز؛ دوخته شده است.

کتیبه دوزی با سرمه

روش های دوخت برودری روی پارچه کتان

برودری دوزی یا بریده دوزی،نیز مانند دیگر حرفه های سوزندوزی از ویژگی های خاصی برخوردار می باشد و بیشتر به دلیل استفاده از نخ همرنگ و یا هماهنگ، طرفداران خاصی نیز دارد. پارچه مورد استفاده در برودری معمولا کتان و به رنگ سفید می باشد. این دوخت معمولا به سه صورت عمده اجرا می شود.

یک – گاهی در میان بخش یا بخشهایی از میانه طرح ها مانند وسط جقه ها و یا وسط گلها و برگ ها، استفاده می شود. پس از برش پارچه و دوخت برودری به شیوه افقی دوزی، عمودی دوزی، مورب دوزی و تارعنکبوت دوزی؛ دور تا دور قسمت برش شده را کردونه می کنیم تا از پاره شدن پارچه جلوگیری شود.

برودری دوزی،شبکه دوزی و ژور دوزی- سوزندوزی شب افروز

دو – گاهی هم سرتاسر فضای طرح با استفاده از بند کشی و رعایت اصول و تکنیک های دوخت برودری، بریده دوزی و دوخت برودری ، اجرا می شود. این روش معمولا بسیار پر کار و نیز پر هزینه می باشد. زیرا اجرای دوخت در سرتاسر طرح باید با دقت ، ظرافت و با حوصله و سلیقه؛ انجام شود.

برودری دوزی،شبکه دوزی و ژور دوزی- سوزندوزی شب افروز

سه – نوع سوم که در واقع تلفیقی از دو نوع برودری بالا می باشد، پیشرفته تر بوده و باید با درجه مهارت بالاتری اجرا شود؛ تا سوزن دوزی زیبایی و ظرافت لازم را حفظ و استاندارد های لازم را داشته باشد.

برودری دوزی،شبکه دوزی و ژور دوزی- سوزندوزی شب افروز

معمولا به هنگام دوخت برودری، بخشهایی از طرح به دوخت کوتاه و بلند و سایه روشن دوزی؛ اختصاص می یابد . این بخشها بسته به نظر سوزندوز متفاوت می باشد و حتی می تواند نباشد و به جای دوخت سایه روشن ، تمام طرح با کردونه دوزی پر شود.

به هر صورت، دوخت سایه روشن طرح را زیباتر و عمیق تر می نماید. در تصاویر زیر وسط بته جقه به کمک دوخت برودری تزیین یافته و پس از کردونه دوزی دور تا دور طرح از دوخت ساقه نیز استفاده شده است.

گفتیم که در برودری دوزی معمولا از نخ هم رنگ استفاده می کنند و استفاده از رنگهای متضاد و تیره کمتر معمول می باشد، اما غیر ممکن هم نیست . درست مانند تصاویری که در این قسمت می بینید. این تصاویر شامل بخش هایی از برودری است که بر روی یک رومیزی در کارگاه سوزندوزی شب افروز؛ اجرا شده است.

برودری دوزی،شبکه دوزی و ژور دوزی- سوزندوزی شب افروز

دوخت درخت با سرمه

دوختن درخت و پرکردن تنه درخت به طور کلی به شیوه های گوناگون قابل اجرا می باشد. از میان شیوه های متعدد موجود برای سوزندوزی تنه دوخت، دوخت آجرچین و دوخت حصیری نیز انتخاب های مناسبی برای اجرای سوزن دوزی می باشند. به این ترتیب که ابتدا خطوط بیرونی طرح را به کمک سرمه ساده و با استفاده از دوخت خطی؛ می دوزیم و سپس دوخت آجر چین یا دوخت حصیری فشرده را در کنار این خط دوخته شده ، به صورت مورب و با جهت اجرای دوخت  ها به سمت زمین، تکنیک دوخت آجر چین یا حصیری فشرده را ؛ اجرا می کنیم. سرمه مورد استفاده برای پر کردن تنه درخت می تواند سرمه تراش و یا سرمه طرح فرانسه و یا ادغامی از این دو نوع سرمه باشد تا حالت سایه روشن بیابد.

دوخت آجر چین، دوخت درخت با سرمه، فاطمه آل ابراهیمی

 نکته مهم و قابل توجه در دوخت تنه درخت با سرمه، رعایت جهت های دوخت در تنه و شاخه های بزرگ و کوچک می باشد.

دوخت آجر چین، دوخت درخت با سرمه، فاطمه آل ابراهیمی

از میان دو روش گفته شده ، در صورتیکه بخواهیم تنه درخت برجسته شود؛ دوخت آجر چین مناسب تر می باشد. در این بخش نمونه زیبایی از دوخت یک درخت را با سرمه دوزی می بینید که توسط خانم فاطمه آل ابراهیمی در کنار تابلوی مرصع دوزی شده طرح طاوس؛ دوخته شده است. همانطور که در تصاویر نیز می بینید، خانم فاطمه آل ابراهیمی ابتدا دور تادور خطوط اصلی درخت را با سرمه ساده و تکنیک خطی دوخته و برای پرکردن تنه درخت شیوه آجرچین به صورت برجسته را مورد استفاده قرار داده است.

دوخت آجر چین، دوخت درخت با سرمه، فاطمه آل ابراهیمی دوخت آجر چین، دوخت درخت با سرمه، فاطمه آل ابراهیمی

شبکه دوزی

دوخت ژور دوزی به همراه شبکه دوزی ها و برودری ها دنیای بسیار لطیف و زیبایی دارد که هر سوزندوز علاقه مندی را به خود جلب می نماید. شبکه ها دنیای خاص خودشان را دارند و مانند پولک و منجوق، یا سرمه نیستند. دارای راز و رمز بیشتری هستند و آنگونه تمام ذهن سوزندوز را به خویش می گیرند که نمی تواند به چیز دیگری بیندیشد.

در واقع شبکه دوزی ها نوع پیشرفته تری از ژور دوزی می باشند . به این صورت که نخ کشی هم در تار و هم در پود پارچه حاصل می شود و اجرای دوخت در میان شبکه های بوجود آمده ، انجام می شود . در شبکه دوزی پارچه باید همانند ژور دوزی؛ دارای تار و پود منظم و قابل شمارش باشد.

شبکه دوزی و ژور دوزی- سوزندوزی شب افروز

شبکه دوزی نیز کاربرد های متفاوتی دارد. گاهی اجرای شبکه در بخشی از اطراف یا میانه طرح ها اجرا می شود و گاهی هم به صورت مستقل و در قالب تولیدی مشخص ارائه می گردد.

در این قسمت تصاویری از دوخت شبکه دوزی را بر روی یک روسری می بینیدکه  در کارگاه سوزن دوزی شب افروز، اجرا شده است. دوخت شبکه تار عنکبوتی در چهار گوشه روسری و به صورت پلکانی در کنار ژور گره دار، آفرینشی بسیار زیبا و کاربردی از اجرای دوخت ژور و شبکه می باشد. دوخت ژور حاشیه  در دور تا دور روسری نیز بر زیبایی کار افزوده است.

شبکه دوزی و ژور دوزی- سوزندوزی شب افروز شبکه دوزی و ژور دوزی- سوزندوزی شب افروز

ژور دوزی

یکی از حرفه هایی که در زیر مجموعه سوزن دوزی سنتی ایران قرار دارد، حرفه ژور دوزی می باشد. حرفه ژور دوزی به همراه شبکه دوزی ها، در مازندران نیز قدمت زیادی دارد. از طرفی این حرفه به صورت های مختلف چه به صورت هنری و چه به صورت صنعتی و یا ادغامی از این دو کاربرد بسیار زیادی نیز می تواند داشته باشد. بر حسب نوع تولید و مصرف، نوع ژور و پهنای مرتبط با آن کاربردهای متفاوتی در تولیدهای متفاوت بر روی پارچه می یابد.

برای اجرای این دوخت باید پارچه را نخ کشی نمود . با در آوردن تار ، یا پود پارچه به اندازه دلخواه و متناسب با اندازه ژور ؛ فضای کار آماده میشود تا سوزن دوز بتواند بر روی آن دوخت دلخواه را ارائه نماید.  بنابراین، برای این دوخت پارچه مورد استفاده باید دارای تار و پود منظم باشد، تا بتوان نخ کشی را  روی آن انجام داد.  ژور دوزی نیز مانند دیگر انواع سوزندوزی ها کاربرد های متفاوتی دارد . از جمله این کاربردها استفاده از این دوخت در لبه روسری می باشد.

نمونه زیبایی از دوخت ژور دوزی را در این قسمت می بینید که در کارگاه سوزندوزی شب افروز ، در لبه یک روسری ؛ اجرا شده است. این دوخت  ژور ریشه یا حاشیه نام دارد و یکی از انواع دوخت های ژور دوزی می باشد که در لبه این روسری به صورت دوبل  دوخته شده است.

ژور دوزی - سوزندوزی شب افروز

دوخت آجرچین با سرمه

جهت اجرای دوخت آجرچین با سرمه، از بلندترین بخش طرح  و متناسب با جهت گیری آن؛ دوخت را شروع می کنیم . در ابتدا قطعه سرمه ای به طول ۸ الی ۱۰ میلیمتر بریده و از لبه کناری طرح ، در بخش و مسیر انتخاب شده روی قرار می دهیم و می دوزیم. سپس با فاصله یک سوزن قطعه سرمه دیگری را قرار داده و دوخت را ادامه می دهیم. بعد از دوخت ردیف اول و در ردیف های بعدی باید دقت نمایید تا هر قطعه سرمه در میان حد فاصل میان دو قطعه قبل قرار گیرد. قسمت های کناری باقیمانده نیز به وسیله قطعات کوچک تر پر می شود.

نمونه آموزشی دوخت آجر چین را در این قسمت می بینید که توسط خانم سلیله احمد پور بر روی پارچه ترمه و در آموزشگاه شب افروز؛ دوخته شده است.

دوخت آجرچین با سرمه- سلیله احمدپور

دوخت آجر چین با ملیله

برای دوخت آجر چین ، ابتدا ملیله ها را با فاصله اندکی از یکدیگر ؛ به صورت دانه دانه روی یک خط می دوزیم . سپس کمی پایین تر در فاصله میان هر دو ملیله یک ملیله دیگر می دوزیم  تا شبیه چیدن آجرها باشد. تکنیک دوخت آجرچین ، برای دوختن یک خط در دو ردیف و یا در چند ردیف بکار می رود.

نمونه ای آموزشی از دوخت آجر چین با ملیله را در این بخش می بینید که توسط خانم لیلا داور پور، از آموزشگاه شب افروز؛ اجرا شده است.خانم لیلا داور پور این نمونه آموزشی از دوخت آجر چین را در چند ردیف از یک خط، ملیله دوزی نموده است.

دوخت آجرچین با ملیله- لیلا داورپور

تکه دوزی مرصع، چهل تکه دوزی مرصع

گفتیم که امروزه به دلیل عدم استفاده از پولک هایی از جنس طلا و نقره، یا مروارید های اصلی، جواهرات، سنگ های فیروزه و عقیق و زمرد و… و حتی نخ گلابتون واقعی، همه گونه مواد اولیه تزیینی موجود در بازارهای فروش؛ مانند سرمه و پولک،ملیله و سنگهای شیشه ای و ….در مرصع دوزی بکار گرفته می شود.

 ولی کاربرد این مواد در برخی موارد علاوه بر هزینه بالا، باعث سنگین شدن پارچه در محل دوخت طرح و سوزن دوزی می شود. برای حذف این نکات دوخت مرصع دوزی دستخوش تغییر گردید . امروزه بیشتر دوخت مرصع دوزی را همراه با تکه دوزی یا اپلکه دوزی و چهل تکه دوزی استفاده می کنند. به این صورت که ابتدا بخش هایی از طرح  و یا تمام طرح، به کمک پارچه لمه، دیسکو و به طور کلی پارچه های زرق و برق دار، اپلکه دوزی می شود و آنگاه محل اتصال اپلکه به پارچه اصلی و نیز خطوطی از روی طرح بنا به دلخواه و سلیقه سوزن دوز و متناسب با نوع تولید و مصرف، طرح را با انواع مواد اولیه گفته شده؛ تزئین می نمایند. در این صورت یعنی کاربرد دو اصطلاح،اپلکه یا تکه دوزی به همراه مرصع دوزی؛اصطلاح تازه ای به نام تکه دوزی مرصع را به همراه خواهد داشت.

در این بخش نمونه آموزشی زیبایی از دوخت تکه دوزی مرصع را می بینید که توسط خانم مریم رفیعی، از آموزشگاه شب افروز ؛سوزن دوزی شده است.

تکه دوزی مرصع- مرصع دوزی، سرمه دوزی

در این بخش نمونه آموزشی زیبایی از دوخت چهل تکه دوزی مرصع را می بینید که توسط خانم مریم اسدی، از آموزشگاه شب افروز؛ سوزن دوزی شده است.
چهل تکه مرصع - مریم اسدی