سایه دوزی

سـایـه دوزی یکی از دوخت هـای بسیار زیبا و کاربــردی در سوزن دوزی می باشد.  این دوخت اغـلب مترادف با سـایــه روشن دوزی بکار می رود در حالیکه تفاوت بسیار زیادی از نظر نوع کاربرد سوزن دوزی، جنس پارچه، جنس رنگ، کلفتی و نازکی نخ و همینطور رنگ نخ ها، در این دو نوع دوخت؛ دیده می شود.

سایه روشن دوزی- سوزندوزی شب افروز

سایه دوزی بر روی پارچه های نازک مانند ژرژت، وال، حریر و… قابل اجرا ست. نوع دوخت نیز، شاه ماهی بسته می باشد كه روي پارچه ارگانزا و از پشت پارچه، سوزن دوزی اجرا می شود. بطوريكه از روي پارچـه فقط سايه نخ ديده مــي شود. نخي كه براي اين دوخت بكار ميرود، دمسه يك لا ميباشد.

سایه دوزی- سوزن دوزی شب افروز

کاربــرد سوزن دوزی اجرا شده با ایـن نوع دوخت، نیز جالب می باشد. به صورت مستقل روی لباسهای ظریف، تور عروس، انواع رومیزی مانند عسلی، رانر و … .. به کار می رود و هـم به صورت همراه روی ظروف میوه، چای، شیرینی و… در مهمانی ها یی که در فضاهای باز، اجــرا میشود؛ نــه تنها برای زیباتر نمودن فضا بلکه برای حفاظت از گرد و غبار و حشرات نیز می تواند بسیار کاربردی باشد.

سایه دوزی- سوزن دوزی شب افروز

نمونه آموزشی دوخت سایه دوزی را در اینجا می بینید که تــوسط خانم فاطمه رمضانی از آمــوزشگاه شب افروز؛ سوزن دوزی شده است.

سایه دوزی- سوزن دوزی شب افروز

دانه دوزی تو پر با مروارید

دانه دوزی تو پر با مروارید نیز همچون دانه دوزی تو پر با ملیله شکسته و مورب و…. می باشد. دوخت دانه دوزی توپر از جمله دوخت های بسیار پر کاربرد نه تنها در حرفـه پولک و منجوق دوزی، بلکه در حرفـه سرمـــه دوزی نیز می باشد و البتـــه طرف داران خاص خودش را نیز دارد. در این دوخت می توان از انواع ابزارهای رایج در هر دو حرفه مانند مروارید، پولک های ریز، ملیله شکسته، منجوق، مورب، ملیله، سنگ اعم از سنگهای منظم و غیر منظم و… می توان استفاده نمود.

 ایــن دوخت را با نام هایی چون شن دوزی با ملیله شکسته، دونه پاشی، ملیله دوزی نامنظم، شلوغ دوزی و  …. نیز می شناسند.

برای اجرای این دوخت معمولا از ابـزار یکسان با تکرار در دوخت و یا ابزار متنوع با تنـوع در دوخت برای تو پر نمودن بخشــی از طرح و یا تمام طرح بهره می گیرند. ولی قبل از آن می توان برای محدود نمودن  بخش مناسب طرح از ساقه دوزی، زنجیره دوزی و یا دوباره دوزی با منجوق و…. نیز بهره گرفت تا جلوه گری طرح در آفرینش زیبایی کاملا اثر بخش باشد.

نمـونه آمـوزشی زیبـایی از این دوخت را اینجا در حـرفه سرمــه دوزی مـی بینیـد که تـوسـط خانم فاطمه آل ابراهیمی، از آموزشگاه شب افروز؛ اجرا شده است. خانم آل ابراهیمی جهت پر نمودن خطوط میان دو جقه داخل یکدیگر و نیز پر نمودن فضای خالی از برگ های زیر جقه، از دانه دوزی تو پر با مروارید تراش و در دو رنگ طلایی و نقره ای استفاده نموده است.

دانه دوزی تو پر با مروارید- سوزندوزی شب افروز

ترمه، تاریخ، سروهای بی قرار و یک سبد آشنایی

پارچه ترمه ام، یک دشت پر از نور، سرود و آواز. در دل پر شکیب خویش، سرو می رویانم. سروهایی سرسبز و بی قرار. سبک، نرم و خیال وار. با سرمه و مروارید، می آمیزم  تا سروهای دوخته شده بر دشت درونم را رویا گونه ای سازم بر اندیشه زمان.

پارچه ترمه ام و همراه دیرین پولک، سرمه و مروارید. روییده ام از دل دشت خیال، از دل یک رویا و از حصار درون خویش. گل می دهم در هر زمان و هر مکان، با همه شاخ و برگ و سروی که مرا یک باغ پر ترانه ساخته است .

ترمه و سرمه دوزی- سوزن دوزی شب افروز

من باغی پر ترانه ام . ترمه ام، پارچه ای بی بدیل و پر نشانه ام. از روزهای دور، از عمق تاریخ آمده ام. در تار و پود من اما، سروهای آزادی روییده که فقط در مقابل عشق سر خم کرده اند. بوته هایی سر در خویش ، با خویش و درویش. بوته هایی که با نامهای (بته درویشی ) و ( بته سرکج)  و (بته جقه) می شناسید .

پارچه ترمه هستم و اگر چه تار و پود زیبایی دارم، مهربان و سر درخویش هستم، همواره در انتظار بهار هستم و رویش. منتظر دستهایی هستم که بی قرارند و نگاه هایی که نخ و سوزن را حرمت می نهند . منتظر هنرمندانی سوزندوز که سوزن دوزی ، جان مایه درونشان  است تا  نقوش ماندگار میهنشان را با لحظه ها و درونشان پیوند بزنند. منتظر اندیشه هایی هستم نو و پر امید که از دیروز به امروز اندیشیده اند و از امروز نیز به فردا می اندیشند.

تارو پود مهربان و عاشق من همواره منتظر دستهایی است که مشتاقانه درون مرا بکاوند و به گوشه گوشه زوایای یک طرح، حیاتی دوباره بخشند و قطعات سرمه؛ منجوق و مروارید را بر سینه من ماندگار نمایند.

پارچه ترمه هستم و تن پوشی برای اعیاد و میهمانی ها ، همراه سفره های برکت و عشق، همنشین سفره های هفت سین و سعادت؛ همسفر مهربانی و عطوفت.

پارچه ترمه هستم و آوای دلنشین ثانیه های امروز برای نجوا های عاشقانه فردا. با سنگ ها و سروها می آمیزم ، با پولک، سرمه، عقیق و فیروزه همراه می شوم تا جان تازه ای به ثانیه ها و لحظه ها ببخشم و ماندگارشان سازم.

پارچه ترمه هستم با سروهای سبز، رنگ در رنگ و پر خیال ، پر شاخ و برگ و بی قرار. پولک هایی از نور و سرور بر من می نشیند و من دو باره و دوباره ،لحظه به لحظه با وقار و عشق، ثانیه ها را به هم پیوند می زنم تا امروز و این ثانیه را به فردا سپارم.

ترمه و سرمه دوزی- سوزن دوزی شب افروز

پارچه ترمه هستم  و یادگار حضور زندگی مادر بزرگ ها در سینه تاریخ. مادر بزرگ هایی با روسریهای سپید و دامن های پرچین گلدار. مادر بزرگهایی شادمان ، نه عبوس و خسته.

پارچه ترمه هستم یادگار عهد شمعدانی ها ، حوض های بزرگ و ماهیان قرمز. یادگار حیاط های بزرگ و اطاق های تو در تو. یادگار روزهای زندگی همه در کنار هم ،نه فقط با خویش . یادگار روزهای خواستن همه چیزهای خوب برای هم و نه فقط برای خویش.

ترمه و سرمه دوزی- سوزن دوزی شب افروز

پارچه ترمه هستم یادگار روزهایی با سلام های پر لبخند. یادگار نگاههای بی ریا و صادقانه. یادگار  دشتهای بی کرانه و شقایق های عاشق، یادگار کوچه باغی هایی پر از دلتنگی .

پارچه ترمه هستم، یادگار اصالت و هوویت یک ملت. همواره در تاریک و روشن تاریخ این سرزمین با اصالت ، فرهنگ، آداب و رسوم و مد همراه بوده ام. یادگار روزهای دوست داشتن هستم و سلام های دلنشین و لبخند های ملیح.

پارچه ترمه هستم . یادگار روزهایی که زندگی در کلام جریان داشت و ملاک ارزیابی عشق بود و مهربانی و نه تفاخر.

پارچه ترمه هستم و……

ترمه و سرمه دوزی- سوزن دوزی شب افروز

دوخت زغره گره دار

زغره دوزی نوعی از دوخت های تزئینی است که از پولک و سرمه در دوخت استفاده می‌‌شود.در این سوزن دوزی بجای استفاده از منجوق روی پولک، از تکه های برش شده سرمه استفاده می‌‌شود و برای پر کردن و جلوه دادن به زمینه مورد استفاده قرار می‌‌گیرد و معمولا همراه با سرمه و پیله دوزی به کار می رود. زغره دوزی انواع مختلف دارد.

از انواع زغره دوزی می توان زغره گردار را نام برد. احتمال نامیده شدن این دوخت به زغره استفاده از سرمه روی پولک به شیوه ایجاد گره می باشد. به اینصورت که روی هر پولک، گره ای ایجاد می شود و آن را به پولک و گره قبل متصل می سازد. این نوع زغره زیبایی خاصی دارد و با تغییر  رنگ و نوع پولک، می توان شکل های متفاوتی از زغره گره دار را، ایجاد نمود و درست به همین دلیل می توان جلوه های متفاوتی از این دوخت را مورد استفاده قرار داد.

نمونه آموزشی دوخته شده زغره گره دار با پولک های متفاوت، در این بخش مربوط به خانم ها فاطمه آل ابراهیمی، مریم رفیعی و منانه نصیری می باشد که در آموزشگاه شب افروز؛ اجرا شده است.

زغره گره دار- سوزندوزی شب افروززغره گره دار- سوزندوزی شب افروززغره گره دار- سوزندوزی شب افروززغره گره دار- سوزندوزی شب افروز

تکه دوزی مرصع روی لباس

تکه دوزی مرصع روی لباس یکی از مهم ترین کاربردهای دوخت تکه دوزی مرصع، در سوزن دوزی می باشد. کمی پیش تر در مورد تکه دوزی، تکه دوزی مرصع و جواهر دوزی صحبت شد و کاربرد هایی از این دوخت در سوزن دوزی مطرح گردید. شاید این تصور بوجود آمده باشد که مناسب ترین کاربرد برای این نوع دوخت، کاربرد آن در تابلو می باشد. ولی به واقع چنین نیست و این دوخت در همه جا و بر روی هر نوع تولیدی از سوزن دوزی، بخصوص لباس؛ می تواند بکار رود.

نمونه ای از دوخت تکه دوزی مرصع را بر روی یک لباس در اینجا می بینید که در کارگاه سوزندوزی شب افروز، اجرا شده است.

تکه دوزی مرصع روی لباس- سوزندوزی شب افروز تکه دوزی مرصع روی لباس- سوزندوزی شب افروزتکه دوزی مرصع روی لباس- سوزندوزی شب افروز

 

تاثیر تولیدات سوزن دوزی بر الگوهای جامعه

شاید برای شما هم این سوال بوجود آمده باشد که تولیدات سوزن دوزی بر الگوهای جامعه اثر می گذارد و یا این الگوهای جامعه هستند که بر تولیدات سوزن دوزی موثر می باشند. در صورتی که از کالاهای سوزن دوزی شده استفاده می کنید و یا نه، می توانید نگاهی اجمالی به دور و بر خودتان  بیندازید. به خوبی می بینید که این تولیدات و کالاها همه بر مبنای الگوهای مصرف خاصی اجرا شده و در اختیار من و شما قرار گرفته است. الگوهای مصرف خاصی، که در بسیاری موارد رنگ و بوی وطنی و قومی هم حتی ندارند.

گلدوزی، ابریشم دوزی

این تولیدات در گذشته ای نه چندان دور به تمام، رنگ و بوی فرهنگ و آیین ملی و منطقه ای را داشت و برای بسیاری از مراسم مانند تولد، عروسی، میهمانی ها و …. استفاده می شد. طرح و نقش ایرانی و منطقه ای بر روی قسمت هایی از پارچه ها و در برخی از موارد بر روی تمام پارچه های مورد استفاده در مراسم مختلف، با دوخت های متفاوت جلوه گری می نمود و فضاهای بسیاری به کمک این دوخت ها آراسته می شدند. لکن امروزه اوضاع کاملا متفاوت است.

DSCF4196

تمایل افراد به مصرف تولیدات سوزن دوزی شده ، منحصر به قالبهایی خاص می شود. و این قالبها بر اساس تبلیغات در داخل و خارج از کشور، بر مبنای سلیقه، جنسیت، تحصیل، تکنولوژی و تغییر نوع زندگی از سنتی به ماشینی، جایگاه اجتماعی افراد و دیگر فاکتور های مرتبط تغییر می یابد و البته این تغییر پذیری در نوع تولید کالاهای سوزن دوزی شده تأثیر زیادی می گذارد. مانند سوزن دوزی روی سفره که به سوزن دوزی روی رومیزی در ابعاد و شکلهای متفاوت تغییر یافت . و یا سوزن دوزی بر روی متکا، بالش های بزرگ و روکرسی که دیگر به دلیل عدم استفاده از متکا، پشتی و کرسی و یا کمتر استفاده شدن ،اجرا نمی شود.

گلدوزی، ابریشم دوزی

الگوی جامعه یا مد بر روش و کنش و دیدگاه افراد در همه موارد تأثیر می گذارد و این دیدگاه بر تمایل به مصرف و در نهایت تولید کالاهای سوزن دوزی شده تأثیر می گذارد و این همه یعنی فرهنگ من ، فرهنگ شما و فرهنگ ما.

گلدوزی، ابریشم دوزی

سوال اینجاست آیا سوزن دوزی به عنوان یک شاخصه هنری، فرهنگی و فکری ، می تواند بر الگوی جامعه و ساخت مد تاثیر داشته باشد. بی گمان می تواند و باید این تاثیر را داشته باشد. هر نسلی در طی دوران تاریخ حیات خودش باید ویژگی های خاص خودش را داشته باشد. نمادی از رویای فردا را بسازد و به عبارتی هویت هنری عصر خودش باشد و این راز ماندگاری هنر سوزن دوزی می باشد.

گلدوزی، ابریشم دوزی

سه کاربرد مهم در دوخت آجر چین با سرمه

دوخت آجر چین در سرمه دوزی کاربرد های بسیار خوبی را دارا می باشد. در این قسمت به ۳ کاربرد بسیار مهم و مفید این دوخت اشاره می کنیم:

کاربرد دوخت آجر چین- سوزندوزی شب افروز

کاربرد دوخت آجر چین- سوزندوزی شب افروز

کاربرد دوخت آجر چین- سوزندوزی شب افروز

تصاویر نمونه های آموزشی دوخته شده در این قسمت توسط خانم فاطمه آل ابراهیمی ؛ از آموزشگاه شب افروز اجرا شده است.

لکه های بی مهری پارچه ها

شاید بسیاری از شما نیز چون من وقتی روزهای کودکی، صندوق پر رمز  و راز مادر، بوی خوب مهربانی و قصه هـای مادر بزرگ را به خاطر می آوریــم، ناخودآگاه صندوق های کوچک و بزرگ گوشه اتاق یادمان میآید که با خودش بوی پارچه های مخمل، کتان، ابریشم، تافته، ترمه، کشمیر و دارایی را به همراه داشت و اینکه این پارچه ها، در مسیر زمان گاه به گاه می بایست گشوده شود و جای خط تای پارچه ها جابجا شود تا از فرسوده شدن پارچه ها جلوگیری گردد و لکه های زرد، آن را در بر نگیرد یا به اصطلاح؛ بی مهری بر آن ننشیند.

سرمه دوزی روی ترمه- شب افروز

جلوگیری از فرسایش پارچه ها در کودکی، راز ماندگاری در آینده را می آموخت و من یاد می گرفتم  با هر باز و بسته شدنی؛ گویی دنیای درونم همچون سرو های بی قرار پارچه های ترمه، بی قرار و بی قرار تر می شدند تا بتوانند تار به تار پارچه های کتان را نیز بکاوند، بشمارند و شبکه هایی از رویش عشق بر آن بدوزند. پارچه ترمه بود و سوزنی و سجاده، جانمازی، کیف قرآن و کیف پول و…. یا کتان که با ابریشم آذین می یافت. دست بافت ها  و رو دوزی هایی گرانبها که در کارگاه های خانگی و خانوادگی بافته و دوخته شده بودند و همچون آینه مسیر لحظه های، رویش و شکفتن را  می نمایاندند.

سرمه دوزی روی ترمه- شب افروز

در هر باز و بسته شدنی از هر تکه پارچه و دوخت، راز اتصال نسلی به نسل دیگر، تاریخچه تکه پارچه ها، نوع کاربرد و مصرف، تعریف سنت ها و آیین قومی، ملی و مذهبی دوباره و دوباره شکل و معنا می یافت و در میان ذهن پر رنگ تر می شد که از چه کسی و در کجا و چگونه و چرا باید این مفاهیم و آداب، حفظ و استفاده شود و چگونه برای آینده تعریف شود تا از یاد نرود و در تاریخ حداقل خانواده؛ به عنوان یک میراث خانوادگی بماند. قدرت این حلقه اتصال و راز تداوم فرهنگ، سینه به سینه بسیار بیشتر از نوشته هاست وحتی می توان گفت اصلا قابل مقایسه نیست. بیرون آوردن پارچه ها از صندوق خانوادگی و لمس آنها به همراه آروزهای گفته و ناگفته ، حرف های شنوده و نا شنوده  و آدمهایی که آنها را بافتند، دوختند و یا سوزن دوزی آن را انجام داده اند؛ بی گمان همه و همه نشان از حذف بی مهری پارچه های قدیمی می تواند باشد.

سرمه دوزی روی ترمه- شب افروز

آیا هیچ با خودتان اندیشیده اید که دیگر چرا از صندوق ها استفاده نمی کنیم؟ چرا پارچه های مان مورد بی مهری قرار می گیرند؟ چرا دیگر این حرف و حدیث ها، یعنی ارتباط های سینه به سینه، در حال خاموشی است؟ چرا فرصت نمی کنیم همراه مادران مان باز و بسته شدن گذشته ها و تاریخ حداقل خانوادگی مان را، مروری دوباره داشته باشیم؟ لکه های بی مهری زیادی غیر از لکه های بی مهری پارچه ها ، در اطراف مان بوجود آمده و ما آن ها را نمی بینیم.  راستی چرا دیگر کسی برای ما از این لکه های بی مهری صحبت نمی کند.

سرمه دوزی روی ترمه- شب افروز سرمه دوزی روی ترمه- شب افروز

سه کاربرد مهم در دوخت حصیری فشرده با سرمه

دوخت حصیری فشرده در سرمه دوزی کاربرد های بسیار خوبی را دارا می باشد. در این قسمت به ۳ کاربرد بسیار مهم و مفید این دوخت اشاره می کنیم:

  • اولین و شاید مهم ترینکاربرد این دوخت می تواند برای پر کردن گل های بزرگ تر در سرمه دوزی باشد.

دوخت حصیری فشرده برای گل- فاطمه آل ابراهیمیدوخت حصیری فشرده برای گل- زیور مهدی نژاد

  • دومین کاربرد این دوخت برای پر نمودن درون بته جقه و برگ های اطراف بته جقه ، و بخش هایی از طرح که گسترده تر؛ می باشد.

دوخت حصیری فشرده برای جقه- زیور مهدی نژاد

  • سومین کاربرد این دوخت برای پر نمودن فاصله های خالی میان خطوط بته جقه، در سرمه دوزی می باشد.

دوخت حصیری فشرده برای فاصله خطوط جقه- فاطمه آل ابراهیمی

تصاویر نمونه های آموزشی دوخته شده در این قسمت توسط خانم زیور مهدی نژاد و خانم فاطمه آل ابراهیمی، از آموزشگاه شب افروز می باشد.

 

استفاده از سایه روشن در مرصع دوزی

در صورت استفاده از تکه دوزی مرصع ، استفاده از سایه روشن می تواند در میان تکه های پارچه تشکیل دهنده طرح در تکه دوزی؛ کاربرد پیدا کند. یعنی در صورت استفاده از رنگ سبز برای برگ ها، می توان از چند رنگ سبز هماهنگ برای طرح، استفاده نمود . علاوه بر آن می توان مواد مصرفی روی طرح از رنگهای هماهنگ و سایه روشن انتخاب و مصرف نمود تا جلوه بیشتری را در ذهن بیننده، بیافریند.

نمونه آموزشی زیبایی از کاربرد سایه روشن در انتخاب پارچه و مواد مصرفی جهت دوخت انگور را، در اینجا می بینید که توسط خانم مریم رفیعی، از آموزشگاه شب افروز؛ دوخته شده است.

سایه روشن درمرصع دوزی ،مریم رفیعی