کمی پیش تر در مورد دوخت ذغره گره دار و کاربردهای آن صحبت شد و البته یکی از کاربرد های بسیار مفید این دوخت، پر نمودن انواع گل هایی می باشد که دارای گلبرگ هایی لبه گرد یا تیز اما بلند، هستند. زیرا کار با این تکنیک در فضاهای گسترده تر کار را مشکل و حتی غیر ممکن می سازد.

در تصویر زیر نمونه ای از دوخت یک گل با لبه های گرد و بلند را می بینید که با این تکنیک ، بر روی پارچه مخمل؛ سوزندوزی شده است. این نمونه بسیار زیبا  توسط خانم فاطمه رمضانی اجرا شده است. البته شما نیز می توانید برای دیدن تصاویر بیشتری از این سوزندوزی ارزشمند بر روی کلمه نشانی کلیک نمایید.

ذغره گره دار - فاطمه رمضانی

اساسا هر نوع ذغره ای از همراهی پولک و سرمه در کنار هم ایجاد می شود. دوخت ذغره ایستاده نیز از این قاعده دور نیست . جهت اجرای این تکنیک ابتدا یک پولک را به همراه تکه سرمه ای به طول یک الی یک و نیم سانت همزمان به سوزن می کشیم و در پارچه فرو می کنیم، بگونه ای که  سرمه باعث ایستاده قرار گرفتن پولک؛ روی پارچه شود. این دوخت یکی از تکنیک های پر کاربرد در سرمه دوزی و برای دوخت انواع گل؛ مناسب می باشد.

در تصویر زیر نمونه ا ی از دوخت ذغره دوزی ایستاده را روی یک گل می بینیم که توسط خانم فاطمه رمضانی روی یقه یک لباس سوزندوزی شده است. برای دیدن تصاویر بیشتری از این سوزندوزی ارزشمند بر روی کلمه نشانی کلیک نمایید.

ذغره دوزی ایستاده - فاطمه رمضانی

یکی دیگر ازتکنیک های  دوخت انواع ذغره دوخت ذغره گرد یا ذغره مدور می باشد. زیرا این نوع از دوخت زغره معمولا روی محیط دایره‌‌ای، شکل می گیرد. به این ترتیب که هر بار با گذاشتن یک پولک، تکه‌‌ سرمه‌‌ای به طول 5میلی متر یا نیم سا‌نت روی پولک قرار داده و دوباره در سوراخ پولک فرو می‌‌بریم . با تکرار این عمل طرح یک گل به صورت مدور دوخته میشود.این دوخت برای ترسیم گل های کوچک و تهیه تکه کار‌‌های منفرد بکار میرود.

در تصویر زیر نمونه ای از دوخت این نوع ذغره را می بینید که توسط خانم مریم پور کیا بر روی پارچه ترمه و در اطراف یک گل سرمه دوزی برجسته، اجرا شده است. برای دیدن تصاویر بیشتری از این سوزندوزی زیبا بر روی کلمه نشانی کلیک نمایید.

ذغره مدور- مریم پور کیا

رویایی دارم از مرواریدهایی که آبی آرامشی آسمانی را، در ذهن تداعی می کند و از پس کوچه های پر شکوفه و با شکوه مهربانی، مرا به سپیده و سرود و روشنایی می برد. به عمق نگاهی ژرف، که حرف های نا نوشته ام را همواره و همواره تا خود خدا و…. و خود هستی مرور می کند.

کمی پیشتر، نمونه ای از دوخت یک پنل دو تکه با مروارید و سرمه مطرح شد که توسط خانم عفت فتاحی؛ سوزندوزی شده بود و اینک نمونه کامل این پنل بسیار زیبا را در تصویر زیر می بینید. برای دیدن تصاویر بیشتری از این سوزندوزی بسیار زیبا بر روی کلمه نشانی کلیک نمایید.

دوخت کندو با سرمه و منجوق- عفت فتاحی

پنل های آماده از پولک و منجوق و یا سرمه، قابلیت اتصال بر روی هر سطح و در هر فضایی را دارا می باشند و البته انواع مختلف تولید این  پنل ها به سلیقه سوزندوز و یا مشتری بستگی دارد. نوع کاربرد که مشتری درخواست تولید این پنل را ارائه می دهد، می تواند نقش بسیار موثری در شیوه تولید و کاربرد مواد اولیه را نیز در برگیرد.

 در تصویر زیر نمونه ای از دوخت پنل سرمه دوزی ارزشمند از یک گل صد برگ را می بینید که توسط خانم فاطمه رمضانی ؛ با زیبایی و مهارت  دوخته شده و بر روی یک کیف دستی؛ نهاده شده است . برای دیدن تصاویر بیشتری از این سوزندوزی بسیار زیبا بر روی کلمه نشانی کلیک نمایید.

گل صدبرگ روی کیف- فاطمه رمضانی

گفتیم که با تغییر در شکل و اندازه پولک می توان تغییر در شکل ظاهری ذغره مورب، ایجاد نمود . یعنی بدون تغییر در اصل دوخت  به شکل دیگری از زیبایی و مهارت در سرمه دوزی دست یافت. در تصویر زیر نمونه ای از دوخت ذغره مورب را می بینید که توسط خانم نرجس پور شعبان بر روی مخمل سبز، دوخته شده است.

ویزگی این نمونه ارزشمند، استفاده از دو رنگ سرمه به صورت همزمان در یک پولک می باشد. که باعث پر تر شدن دوخت نیز می شود. برای دیدن تصاویر بیشتری از این سوزندوزی بر روی کلمه نشانی کلیک نمایید.

ذغره دوزی مورب- نرجس شعبانپور

یکی از انواع ذغره دوزی ها، دوخت ذغره به شیوه مورب می باشد . این شیوه از دوخت ذغره دقیقا شبیه به دوخت خطی سرمه است. با این تفاوت که هر بار پس از به نخ کشیدن تکه سرمه ای برای دوخت خطی، یک پولک نیز به صورت همزمان، به نخ کشیده و به صورت مورب روی پارچه دوخته می شود.

دوخت ذغره مورب بر روی بسیاری از خطوط در سرمه دوزی می تواند مورد استفاده قرار گیرد. نکته قابل تامل در نوع ذغره استفاده از پولک مصرفی می باشد. پولک مورد مصرف باید پولک صاف و ریز باشد تا پولک ها، دقیقا در کنار هم بر روی روی خطوط طرح قرار گیرند. اما اگر به هر دلیلی سوزندوز بخواهد از پولک های دیگری مثلا معمولی و یا صاف درشت استفاده نماید، دوخت این نوع ذغره نیز دستخوش مقداری تغییر خواهد بود.

نمونه ای از دوخت ذغره مورب را در زیر می بینید که توسط خانم  مریم پور کیا بر روی طرحی از جقه دوخته شده است. در این نمونه شکل اصلی ذغره مورب، در دوخت خطوط طرح؛ دیده می شود. برای دیدن تصاویر بیشتری از این سوزندوزی بر روی کلمه نشانی کلیک نمایید.

ذغره مورب- مریم پور کیا

کمی پیشتر از سرمه دوزی گل صد برگ، صحبت شد و اینکه  به دلیل ماهیت خود گل و شکوهی که تعداد زیاد گلبرگ ها، برای آن ایجاد می کند؛ سوزندوزی و سرمه دوزی این گل با دیگر گل ها متفاوت  و به شیوه کاملا برجسته؛ اجرا می شود.

سوزن دوزی گل صدبرگ را علاوه بر اجرا در زمینه اصلی پارچه؛ می توان به صورت پنل نیز استفاده نمود یعنی گل را به شیوه مجزا دوخت و بر هر زمینه دلخواهی قرارداد.

در تصویر زیر نمونه ای از سرمه دوزی گل صدبرگ را می بینید که توسط خانم سمیه رمضانی میر از آموزشگاه شب افروز، به شیوه یک پنل مستقل؛ اجرا شده و قابلیت اتصال به هر فضایی را دارا می باشد. برای دیدن تصاویر بیشتری از این سوزندوزی بسیار زیبا بر روی کلمه نشانی کلیک نمایید.

پنل گل صد برگ- سمیه رمضانی میر

باز هم حکایت دیگری از سوزن و نخ ، سرمه ومروارید و ترمه و دست هایی که نقش عشق می دوزد بر سینه پارچه . زیبا و ماندگار .

سوزن و نخ، سرمه و ترمه در میان انگشتان هر سوزندوز؛ جان مایه طرح می شود و زیبایی بی کرانه ای که تا هرکجای بوستان دل می رود . و در میان نقوش دلنشین ترمه، نقشی تازه، از حیات  و زندگی می آفریند . نقشی تازه و ماندگار.

در تصویر زیر یکی از نقوش ماندگار را می بینید که توسط خانم مریم پور کیا به کمک سرمه ، پولک، مروارید و… بر پارچه ترمه سوزندوزی شده و بسیار زیباست. نقش مورد استفاده گلی در مرکز طرح می باشد که با تکنیک دوخت آجرچین به کمک دورنگ طلایی و نقره ای و دو نوع سرمه ساده طرح فرانسه، به شیوه برجسته سرمه دوزی شده و گل هایی کوچک به همراه شاخه هایی در اطراف؛ زیبایی کل طرح را افزون نموده است. برای دیدن تصاویر بیشتری از این سرمه دوزی یا ترمه دوزی بسیار زیبا، بر روی کلمه نشانی کلیک نمایید

ترمه و نقشی ماندگار بر سرمه- مریم پور کیا

طرحی از گل صد برگ هستم. با رمز و راز فراوان در میان گلبرگ های بی شمارم. پیچیده و پر هیاهو، در کنار و روی هم؛  بر سینه پارچه ای جای گرفته ام و از میانه جوانه ای در کنار یک ساقه، روی همان پارچه ؛ برون جسته ام. تابش خورشید نگاهی را بر گونه هایم احساس کردم و با نوازش دستان یک سوزندوز، آرام آرام جان گرفتم. با تکه تکه های سرمه و مروارید، روییدم تا همواره بر پهنه این هستی زندگی کنم.

…و…. و اینک دیگر طرحی از یک گل صد برگ نیستم. من خود یک گل صدبرگ هستم که زیبا، با شکوه و سرفراز از دل پارچه و از میان نگاه یک دوست روییده ام. مرا ببین و به خاطر بسپار.

نمونه ای ارزشمند از سرمه دوزی یک گل صدبرگ را در تصویر زیر می بینید که توسط خانم فاطمه آل ابراهیمی دوخته شده است. برای دیدن تصاویر بیشتری از این سوزندوزی بسیار زیبا بر روی کلمه نشانی کلیک نمایید.

سرمه دوزی گل صد برگ- فاطمه آل ابراهیمی

گفتیم که دوخت آجر چین یکی از گزینه های بسیار مناسب برای پر نمودن فضاهای خالی در طرح های متفاوت از سرمه دوزی می باشد. یکی از این فضاهای خالی، گلبرگ ها و برگ هایی است که در اطراف جقه ها  معمولا وجود دارد . برای این گلبرگ ها و برگ ها، بر حسب نوع اتصال به جقه، معمولا جهت و شیوه ای از دوخت انتخاب می شود که بتوان به کمک آن جقه را بزرگ تر، کوچک تر، دراز تر و یا کوتاه تر نشان داد.

تصویری در زیر می بینید که دوخت جقه را با گلبرگ هایی تو پر به شیوه آجرچین، نمایان می سازد . قرار گرفتن این گلبرگ ها در کنار آن جقه؛ بزرگی جقه را بیشتر نمایان می سازد. این نمونه ارزشمند توسط خانم نرجس شعبانپور بر روی پارچه ای از جنس مخمل سبز، از آموزشگاه شب افروز؛ اجرا شده و بسیار زیباست. در دوخت این جقه تکنیک های مختلفی مانند خطی، ذغره مورب، آجرچین به شیوه برجسته، گلداودی و گل مینا؛ استفاده شده است. برای دیدن تصاویر بیشتری از این سوزندوزی بسیار زیبا می توانید بر روی کلمه نشانی کلیک نمایید.

آجرچین و گلبرگ های جقه- نرجس شعبانپور

مرا به روشنایی، به آرامش، به آب و آیینه میهمان کن. مرا ز رحمت باران، به مهر نگاهی، خرامان کن
خیال در خیال است و گستره نور و رحمت. سوزن و نخ، سینه پارچه را می کاود . سرمه و مروارید با هم می آمیزند و سبدی از گل در اندیشه می روید و بر پارچه می نشیند تا جاودانه شود.

در تصاویر زیر نمونه ای از این سبد گل جاودانه را در تابلوی سرمه دوزی ارزشمندی از خانم مریم پور کیا می بینید . در این سبد گل ، همه گل ها به شیوه سه بعدی و برگ ها به شیوه برجسته؛ دوخته شده است.
بسیار زیباست . اینطور نیست؟ برای دیدن تصاویر بیشتری از این سوزندوزی ارزشمند بر روی کلمه نشانی کلیک نمایید.

گلهای سه بعدی با سرمه - مریم پور کیا

برای اجرای دوخت کاج دوزی، ابتدا ذغره مورب می دوزیم و سپس از بالا قسمت دوخته شده، قطعه سرمه ای را به اندازه یک تا یک و نیم سانت برش می زنیم و از بالا به صورت عمود درون پولک اول قرار داده و می دوزیم . سپس سرمه های دیگری با همان اندازه بریده، در دو طرف ذغره مورب ؛ یکبار از سمت راست و یکبار از سمت چپ به سوزن کشیده داخل پولک ذغره به زیر می بریم تا دوخت کاج کامل شود.

نمونه زیبایی از دوخت کاج دوزی را در تصویر زیر می بینید که توسط خانم  سمیه رمضانی میر از آموزشگاه شب افروز؛ دوخته شده است. برای دیدن تصاویر بیشتری از این سوزندوزی زیبا بر روی کلمه نشانی کلیک نمایید.

کاج دوزی- سمیه رمضانی میر

تکنیک دوخت سایه روشن دوزی تقریبا در تمامی حرفه های سوزندوزی، به هنگام دوخت گل و برگ ؛ قابل استفاده می باشد. از جمله این حرفه ها می توان به سرمه دوزی سنتی اشاره نمود. در این حرفه نیز دوخت سایه روشن دوزی، اغلب برای پر کردن برگ ها و گل هایی مورد استفاده قرار می گیرد که بزرگ تر هستند و یا پیشرفته تر در اجرای سوزندوزی می باشند. دوخت سایه روشن دوزی با سرمه را، می توان با دو و یا سه رنگ از سرمه ؛ نیز اجرا نمود. نکته قابل توجه در اجرای این دوخت با سرمه علاوه بر تناسب میان رنگ ها، ضخامت خود سرمه نیز می باشد.

در تصویر زیر نمونه بسیار زیبایی از دوخت سرمه دوزی با سایه روشن را می بینید که توسط خانم سمیه رمضانی میر از آموزشگاه شب افروز؛ سوزندوزی شده است. این نمونه بسیار زیبا گلی چهارپر با گلبرگ هایی لبه گرد، را به شیوه دوخت سایه روشن دوزی برجسته، نشان می دهد که بر روی پارچه ترمه دوخته شده و کاربرد آن؛ برای تل سر می باشد. برای دیدن تصاویر بیشتری از این نمونه ارزشمند و زیبا می توانید بر روی کلمه نشانی کلیک نمایید.

سایه روشن دوزی با سرمه- سمیه رمضانی میر

دوخت کندو در واقع نوعی کاربرد از دوخت گل های نگینی به شیوه نیمه و در امتداد هم، می باشد و دقیقا همانند گل های نگینی در حرفه سرمه دوزی و پولک و منجوق دوزی کاربرد بسیار گسترده ای دارد و جهت پر نمودن فضاهای خالی در میانه بته جقه ها و یا گسترده تر نمودن چشم انداز طرح ها به کار می رود.

دوخت کندو در اغلب موارد به کمک یک مروارید درشت در گوشه ای از طرح آغاز می شود و سپس حلقه ای از سرمه و منجوق،  دور مروارید ایجاد شده و مروارید را در بر می گیرد و این روند ادامه می یابد تا تمام فضای خالی طرح پر شود. رنگ مروارید و سرمه ها، کاملا دلخواه و بسته به سلیقه سوزندوز؛ انتخاب می شود.

در تصویر زیر نمونه ای از دوخت کندو را بر روی یک پنل از سرمه دوزی سنتی میبینید که توسط خانم فریبا داداش نیا از آموزشگاه شب افروز؛ دوخته شده است. این پنل به صورت دو تکه  و به شیوه مرصع، اجرا شده و به راحتی امکان نصب آن روی هر زمینه ای وجود دارد. جهت دیدن تصاویر بیشتری از این سوزندوزی ارزشمند بر روی کلمه نشانی کلیک نمایید.

دوخت کندو با سرمه و منجوق- فریبا داداش نیا

دوخت قطعات سرمه به صورت زیگزاگ را، همانند دوخت قطعات دانه های ملیله و گندمی به صورت زیگزاگ؛ کنگره دوزی می گویند. و البته به تبع آن دوخت هماهنگ و متناوب قطعات سرمه به گونه ای که در امتداد هم قرار گیرند و تشکیل لوزی دهند، لوزی دوزی نامیده می شود. گاهی هنگام دوخت کنگره دوزی با سرمه و لوزی دوزی با سرمه در انتهای قطعه های سرمه ، یک عدد پولک صاف ریز قرار می دهند تا جلوه گری دوخت را افزون نماید.

نمونه ای از دوخت لوزی دوزی با سرمه را در تصویر زیر می بینید که توسط خانم مریم پور کیا بر پارچه حریر دوخته شده است.

کنگره دوزی و لوزی دوزی با سرمه- مریم پور کیا

سوزن و نخ را به میهمانی ثانیه هایم می کشانم تا هجای حرمت، در حریم دوست باشم و پیوند دیروز و امروز، به فردا . مهراوه هایم را بر تکه پارچه ای می دوزم و چون نشانه ای دلنشین بر یقه لباس و دست هایم می نشانم . نشانه ای که حرمت ثانیه هایم را در خودش نگهداشته و رنگ مهربانی لحظه هایم را نمایان می سازد. مرا ببین همراه با منجوق هایی که در میانه یک گل قرار گرفته، همراه با سرمه های اطراف گل، همراه با پولک و مروارید ها و در میان سایه روشن هایی که از خیال من و تو می گذرد تا به فردا راه یابد.

نمونه ای زیبا و ارزشمند از سوزندوزی روی یک دستبند و گل یقه سه بعدی با سرمه را، در تصویر زیر می بینید که توسط خانم فاطمه رمضانی از آموزشگاه شب افروز، سوزندوزی شده است. سوزندوزی گل دوخته شده با سرمه روی دستبند به شیوه سرمه دوزی برجسته به همراه سایه روشن دوزی می باشد که اطراف آن با دوخت تو دوزی و کاج دوزی ، تزیین شده است و در سوزندوزی گل یقه سه بعدی نیز تکنیک آجر چین به شیوه سایه روشن، استفاده شده است . برای دیدن تصاویر بیشتری از این نمونه ارزشمند می توانید بر روی کلمه نشانی کلیک نمایید.

دستبند و گل یقه سه بعدی با سرمه- فاطمه رمضانی

گاهی سوزندوزی ، مثل خیال می ماند در هیاهوی تلاش و رنگ و زیبایی، در حریم احساسی از لذت برای آفرینشی که فقط دستهای یک سوزندوز می فهمد. احساسی که با هیچ مقیاسی قابل سنجش نیست.خیال است و رویا ، اما در فرهنگ این سرزمین می ماند.

نمونه ای از این رویا را در تصویر زیر می بینید که توسط خانم عفت فتاحی در میانه سروی زیبا ریشه دوانده و شکل یافته است .سروی زیبا که مرواریدهای مهربانی را با حلقه هایی از سرمه و منجوق؛ در دل خودش پرورانده است. این سوزندوزی ارزشمند به شیوه دوخت پنل دوزی دو تکه، آماده شده و پس از دوخت، برش شده و قابل استفاده در هر مکانی می باشد. برای دیدن تصاویر بیشتر می توانید بر روی کلمه نشانی کلیک نمایید.

در مطلب قبل از سرمه دوز سنتی صحبت شد که چه تفاوتی با سرمه دوز تزیینی دارد. حرفه سرمه دوز تزیینی برخلاف سرمه دوز سنتی، بسیار قابل انعطاف می باشد و بطور کلی شامل دوخت های مکمل و تزیینی مانند ذغره دوزی، حصیری دوزی، دندان موشی، و….. می باشد . حرفه سرمه دوز تزیینی قابلیت اجرا روی هر نوع پارچه و لباس  اعم از ترمه، مخمل، ساتن، تافته، پارچه های حریر و شیشه نما و……  را دارا می باشد و البته به دلیل همین انعطاف پذیری جنس های مختلف پارچه، برای هر نوع تولیدی نیز؛ می تواند به کار گرفته شود.

امروزه در این دو حرفه یعنی سرمه دوز سنتی و سرمه دوز تزیینی، چندان حریم اصول انتخاب پارچه و تکنیک های دوخت مرتبط؛  رعایت نمی شود و از هر تکنیک و نوع پارچه ای بر روی هر نوع محصول تولیدی بر حسب علاقه و به شیوه دلخواه استفاده می شود.

گفتیم که به دلیل استفاده از جنس پارچه ترمه و مخمل در سرمه دوز سنتی، رنگ ها نیز ماهیت خودشان را می یابند و بیشتر رنگ های مورد استفاده در نقوش، طلایی و نقره ای است که تداعی طلا و نقره را می نماید ولی در سرمه دوز تزیینی، رنگ ها نیز کاملا بسته به طرح، نوع تولید و سلیقه سوزندوز متفاوت و متنوع در نظر گرفته می شود و فقط و فقط هماهنگی میان رنگ ها باید رعایت شود.

تصاویر نمونه دوخته شده از سرمه دوزی تزیینی توسط خانم مریم پورکیا بر روی پارچه حریر اجرا شده است. برای دیدن تصاویر بیشتری از این سوزندوزی ارزشمند و زیبا می توانید بر روی کلمه نشانی کلیک نمایید.

سرمه دوز تزیینی- مریم پور کیا

به طور کلی سرمه دوزی به واقع به دو حرفه مجزا ولی مکمل، تقسیم می شود. از آن میان می توان به حرفه سرمه دوز تزیینی و سرمه دوز سنتی اشاره نمود. با اینکه هر دو حرفه از مجموعه رو دوزی های سنتی  در صنایع دستی مباشند، ولی هر کدام از این دو حرفه مواردی را شامل می شوند که خاص و تفکیک کننده میان سنتی بودن و روز بودن حرفه را به خوبی نمایان می سازد. .

در حرفه سرمه دوز سنتی، تکنیک های مختلف آموزش و تولید، مصرف مواد مختلف و نیز جنس پارچه ها به شیوه سنتی استفاده می شود. در این حرفه جنس پارچه ها عمدتا ترمه و مخمل می باشد تا بتواند به دلیل پر کاری تکنیک ها توانایی نگهداری تولید را داشته باشد. همراهی پیله دوزی، بلرسان دوزی، یراق دوزی و مروارید دوزی در حرفه سرمه دوزی سنتی؛ امری اجتباب ناپذیر می باشد. نوع تولید نیز عمدتا رومیزی، لباس های فاخر، روکش اماکن متبرکه و تابلو های نفیس می باشد. به دلیل استفاده از جنس پارچه ترمه و مخمل در سرمه دوز سنتی، رنگ ها نیز ماهیت خودشان را می یابند و بیشتر رنگ های مورد استفاده در نقوش، طلایی و نقره ای است که تداعی طلا و نقره را می نماید.

تصاویر نمونه دوخته شده از سرمه دوزی سنتی توسط خانم مریم توکلی از آموزشگاه شب افروز می باشد. برای دیدن تصاویر بیشتری از این سوزندوزی ارزشمند و زیبا می توانید بر روی کلمه نشانی کلیک نمایید.

سرمه دوزی سنتی و پیله دوزی- مریم توکلی